De rechterlijke macht in Spanje en Nederland vergeleken Spanje In de Spaanse rechtspraak wordt onderscheid gemaakt tussen Juzgados, Tribunales en Audiencias. Een Juzgado is te vergelijken met de rechtbank in Nederland. Het is een órgano unipersonal de primera instancia: een gerecht van eerste aanleg met een enkelvoudige kamer. Dit betekent dat het zaken behandelt die voor de eerste keer bij een rechterlijke instantie aanhangig worden gemaakt en waarin één enkele rechter, juez geheten, recht spreekt. Tribunales en Audiencias zijn órganos jurisdiccionales colegiados: gerechten met een meervoudige kamer van minstens drie rechters. Deze rechters worden magistrados genoemd, wat in de meeste gevallen is te vertalen met “raadsheren”. Tribunal en Audiencia kan gewoonlijk met “hof” of “gerechtshof” worden vertaald. Het zijn gerechtelijke instanties die (ook) zaken behandelen waarin tegen een uitspraak van een lagere rechter hoger beroep is aangetekend.  In Spanje zijn de volgende juzgados te onderscheiden: - Juzgado de Paz: de jurisdictie van deze rechtbank is beperkt tot één enkele gemeente; een Juez de Paz behandelt civielrechtelijke zaken en minder ernstige delicten (overtredingen). - Juzgado de Primera Instancia e Instrucción: deze rechtbank opereert op het niveau van districten (partidos) en behandelt eveneens minder ernstige zaken; de Juez de Primera Instancia e Instrucción leidt tevens het vooronderzoek in strafzaken. - Juzgado de lo Penal: deze rechtbank is in iedere Spaanse provincie te vinden en behandelt zaken waarin maximaal zes jaar gevangenisstraf kan worden geëist. - Juzgado Central de Instrucción: deze rechtbank leidt het vooronderzoek in zaken die door de Audiencia Nacional worden behandeld en heeft heel Spanje als werkgebied. In Spanje bestaan de volgende Tribunales en Audiencias, die vervolgens weer zijn onderverdeeld in Salas of Secciones: -  Audiencia Provincial: dit hof bestaat uit drie rechters of raadsheren; het behandelt misdrijven waarvoor maximaal negen jaar gevangenis kan worden geëist en spreekt recht in zaken waarin tegen een eerdere uitspraak van een Juzgado de Primera Instancia e Instrucción of een Juzgado de lo Penal beroep is aangetekend. -  Tribunal Superior de Justicia (de la Comunidad Autónoma): dit hof bestaat uit de volgende kamers: ·   Sala de lo Civil y Penal: deze kamer behandelt strafzaken tegen bestuurders van een autonome regio, rechters en officieren van justitie. ·   Sala de lo Contencioso-Administrativo: deze kamer behandelt uitspraken waartegen een recurso de casación is ingediend, een beroep op basis van een onjuiste rechtsgang (waarin het recht van de autonome regio niet goed is toegepast). ·   Sala de lo Social: deze kamer spreekt recht bij arbeidsconflicten en zaken op het gebied van sociale zekerheid. -  Tribunal Supremo: dit is in Spanje de hoogste rechtsprekende instantie (behalve bij rechtszaken die de grondwet betreffen, daarin is het Tribunal Constitucional de hoogste autoriteit); het Tribunal Supremo bestaat uit vijf raadsheren en behandelt uitspraken van de Audiencia Provincial waartegen een partij in cassatie is gegaan; daarnaast spreekt het recht in strafzaken tegen hogere rechters en kan het politieke partijen onwettig verklaren (zoals is gebeurd met een aantal Baskische partijen die de ETA politiek steunden); de zetel van dit hof is in Madrid. -  Audiencia Nacional: dit hof, ook met zetel in Madrid, behandelt zaken die de competentie van de autonome regio's te boven gaat, zoals georganiseerde misdaad, valsemunterij, (drugs)smokkel, misdaden gepleegd buiten Spanje, terrorisme, aanslagen op leden van de koninklijke familie en andere hoogwaardigheidsbekleders, zaken die de nationale veiligheid betreffen, enzovoort. -  Tribunal Constitucional: dit hof, eveneens te Madrid, spreekt recht bij zaken waartegen in beroep is gegaan op basis van een mogelijke schending van rechten die door de Spaanse grondwet worden gegarandeerd; daarnaast beoordeelt het de grondwettelijkheid van wetten en spreekt het recht bij conflicten tussen staat en autonome regio's (als in een bepaalde zaak de bevoegdheden van autonome regio en nationale overheid niet duidelijk zijn).   Nederland In Nederland zijn er vijf gerechtshoven. Zij hebben hun zetel in de volgende plaatsen: Leeuwarden (met jurisdictie in het ressort dat bestaat uit Friesland, Groningen en Drenthe), Arnhem (Gelderland, Overijssel en Flevoland), Amsterdam (Noord-Holland en Utrecht), Den Bosch (Noord-Brabant en Limburg) en Den Haag (Zuid-Holland en Zeeland). De rechters van de gerechtshoven heten raadsheren. De vijf ressorten zijn onderverdeeld in negentien arrondissementen met ieder een eigen rechtbank, die op hun beurt weer kunnen bestaan uit verschillende kantons met hun eigen kantongerechten. De hoogste gerechtelijke instantie in Nederland op civielrechtelijk en strafrechtelijk gebied is de Hoge Raad in Den Haag. De Hoge Raad bestaat uit vier kamers: de civiele kamer, de strafkamer, de belastingkamer en de ombudskamer. Bij bestuursrechtelijke geschillen is de Centrale Raad van Beroep (te Utrecht), de Raad van State (Den Haag) of het College van Beroep voor het Bedrijfsleven (Den Haag) de hoogste autoriteit. Kleine civielrechtelijke en strafrechtelijke zaken als huurgeschillen, arbeidsgeschillen, familierechterlijke conflicten (waarbij het gaat om bedragen tot 5.000 euro) en overtredingen (lichte strafbare feiten) worden behandeld door de kantonrechter. De aanwezigheid van een advocaat is bij de kantonrechter niet verplicht. Serieuzere zaken zoals misdrijven worden in Nederland in eerste instantie behandeld door een (arrondissements)rechtbank (een gerecht van eerste aanleg). Het vooronderzoek en opsporingsonderzoek wordt gedaan door de officier van justitie. Als de bevoegdheden van de officier van justitie niet toereikend zijn (bijvoorbeeld voor het aftappen van telefoonlijnen, het doorzoeken van huizen, het in bewaring stellen van verdachten, enzovoort), schakelt de president van de rechtbank (die de dagelijkse leiding van de rechtbank heeft) de rechter-commissaris in (die ook wel rechter van instructie wordt genoemd). Indien er sprake is van rechtspraak door slechts één rechter (ingeval van lichtere vergrijpen), wordt deze politierechter genoemd. Wanneer tegen de uitspraak van een kanton- of arrondissementsrechter beroep wordt aangetekend, gaat de zaak naar een gerechtshof. Als een partij vervolgens tegen de uitspraak van het hof in cassatie gaat, buigt de Hoge Raad zich over de zaak. Soms stelt de hoogste ambtenaar van het parket (het Openbaar Ministerie) bij de Hoge Raad, de procureur-generaal, “cassatie in het belang der wet” in. Dit betekent dat in een zaak waarin door een gerechtshof uitspraak is gedaan en waartegen geen van de partijen in cassatie is gegaan, de Hoge Raad toch een uitspraak doet (bijvoorbeeld omdat de zaak juridisch van groot belang is). Dit heeft verder geen juridische gevolgen voor de betrokken partijen.    Vergelijking van de rechtssystemen Wat bij een vergelijking van beide rechtssystemen ten eerste opvalt, zijn de verschillen in indeling van de jurisdictie. In Spanje is de indeling gemeente – provincie – autonome regio – Spaanse staat, in Nederland kanton – arrondissement – ressort – Koninkrijk der Nederlanden. Maar ook de bevoegdheden van de diverse gerechtelijke instanties lopen behoorlijk uiteen. De Audiencias Provinciales en de Tribunales Superiores de Justicia stemmen wat betreft competenties (de behandeling van zaken in hoger beroep) grotendeels overeen met onze gerechtshoven. De functie en bevoegdheden van onze Hoge Raad zijn goed te vergelijken met die van het Tribunal Supremo  in Spanje. Wij hebben echter geen apart grondwettelijk hof als het Spaanse Tribunal Constitucional. Uitspraken bij zaken waarin sprake is van een conflict met de Nederlandse grondwet kunnen bij ons ook door een gewone rechter worden gedaan. De zaken die in Spanje bij de Audiencia Nacional terecht zouden komen, kunnen in Nederland eveneens door een gewone rechter worden behandeld. De juzgados zijn te vergelijken met onze rechtbanken, al bestaat er bij ons bijvoorbeeld geen equivalent voor de Juzgados Centrales de Instrucción. Het vooronderzoek of opsporingsonderzoek dat in Spanje door de juez instructor of juez de instrucción wordt uitgevoerd, wordt bij ons gedaan door de officier van justitie of de rechter-commissaris. In zoverre is er dus geen directe vertaling te geven voor Juzgado de Primera Instancia e Instrucción, al is de Juez de Primera Instancia e Instrucción wat betreft zijn rechtsprekende taak te vergelijken met onze politierechter. Afhankelijk van de zaak kan deze rechter (bijvoorbeeld bij kleine zaken) echter soms beter met onze kantonrechter worden vergeleken. Juzgado de lo Penal is over het algemeen wel goed te vertalen met “politierechter”. Ons kantongerecht is in veel gevallen equivalent met het Spaanse Juzgado de Paz. Omdat de jurisdictie en de gerechtelijke bevoegdheden in Spanje en Nederland verschillend zijn ingedeeld, is het dus belangrijk te kijken naar de aard van de behandelde zaak, willen we een equivalent voor de naam van een Spaanse gerechtelijke instantie in het Nederlands kunnen geven.   Bronnen: www.rechtspraak.nl http://nl.wikipedia.org/wiki/Rechtspraak http://nl.wikipedia.org/wiki/Rechterlijke_indeling_van_Nederland http://es.wikipedia.org/wiki/Poder_Judicial_de_Espa%C3%B1a   © Hendrik Hutter, 2008